با وجود توافق اخیر میان آمریکا و ایران، شرایط عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز همچنان با ابهامات فراوانی همراه است و هنوز نمیتوان از بازگشت کامل جریان تجارت دریایی به این آبراه راهبردی سخن گفت.
بر اساس گزارشها، پس از توافق آخر هفته میان تهران و واشنگتن، تردد کشتیها در تنگه هرمز طی روزهای اخیر افزایش یافته و حدود ۳۰ تا ۴۰ فروند شناور در روزهای سهشنبه و چهارشنبه از این مسیر عبور کردهاند. همچنین عملیات تخلیه و خروج کشتیها که تحت نظارت سازمان بینالمللی دریانوردی سازمان ملل انجام میشد، به افزایش تعداد شناورها کمک کرده است.
طبق دادههای رهگیری کشتیها، تاکنون ۵۷ فروند کشتی با موفقیت از طریق برنامه تخلیه و خروج از منطقه عبور کردهاند، اما این روند اکنون متوقف شده است؛ زیرا افزایش تنشها و اقدامات اخیر ایران، عدم اطمینان بیشتری را در بازار ایجاد کرده است. سازمان بینالمللی دریانوردی نیز برنامه تخلیه کشتیها در تنگه هرمز را به حالت تعلیق درآورده است.
کنترل تنگه همچنان اهرم اصلی ایران
گزارش مذکور تأکید میکند که ایران همچنان قصد دارد مدیریت و کنترل تردد در تنگه هرمز را بهطور دقیق در اختیار داشته باشد. این مسئله یکی از مهمترین اهرمهای تهران در مذاکرات آینده با آمریکا محسوب میشود و به همین دلیل انتظار نمیرود ایران بهراحتی امتیاز قابل توجهی در زمینه دسترسی آزاد به این آبراه ارائه کند.
در حال حاضر برخی نفتکشها موفق به عبور از تنگه شدهاند و گزارشها نشان میدهد که مجموع محمولههای حملشده در روزهای اخیر حدود ۵ تا ۶ میلیون بشکه نفت بوده است. با این حال این رقم همچنان فاصله زیادی با سطح پیش از بحران دارد؛ زمانی که روزانه حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور میکرد.
صادرات نفت ایران در اولویت قرار گرفته است
به گفته این گزارش، ایران در شرایط فعلی اولویت را به صادرات نفت خود اختصاص داده است. پس از کاهش تحریمهای نفتی آمریکا در چارچوب توافق اخیر، صادرات نفت ایران با سرعت بالایی افزایش یافته و تنها در ۱۹ ژوئن حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از این کشور صادر شده است. همچنین در روزهای ابتدایی هفته جاری نیز حدود ۶ میلیون بشکه دیگر به بازار عرضه شده است.
در مقابل، سایر کشورها برای استفاده از ظرفیت عبور از تنگه هرمز باید منتظر بمانند. بخش عمده کشتیهای عبوری در روزهای اخیر شامل کشتیهای فلهبر، کانتینری و کشتیهای حمل بار عمومی بودهاند و سهم نفتکشها همچنان محدود است.
شرکتهای بزرگ کشتیرانی همچنان محتاط هستند
شرکتهای بزرگ کشتیرانی جهان از جمله Maersk و MSC هنوز ناوگان اصلی خود را از مسیر دماغه امید نیک عبور میدهند و تا زمان دستیابی به یک توافق صلح پایدار، تمایلی به بازگشت کامل به تنگه هرمز ندارند.
دو پرسش کلیدی برای بازار نفت
بازار انرژی اکنون با دو سؤال مهم مواجه است:
- آیا حجم تردد کشتیها در روزها و هفتههای آینده به شکل معناداری افزایش خواهد یافت یا سطح فعلی سقف ظرفیت قابل دسترس است؟
- ایران چه میزان از جریان صادرات نفت و گاز سایر کشورها را اجازه عبور خواهد داد و کنترل این روند تا چه اندازه ادامه خواهد داشت؟
در نتیجه، اگرچه برخی رسانهها از «بازگشایی تنگه هرمز» سخن میگویند، اما واقعیت این است که وضعیت این گذرگاه استراتژیک همچنان مبهم بوده و بازگشت کامل تجارت دریایی و جریان عرضه انرژی به شرایط عادی هنوز محقق نشده است.
