چین در تازهترین اقدام تلافیجویانه خود در برابر محدودیتهای آمریکا، صادرات عناصر نادر خاکی و کالاهای دارای کاربرد دوگانه به تعدادی از شرکتهای آمریکایی مرتبط با صنایع دفاعی و نظامی را متوقف کرد. این تصمیم، تنشهای تجاری و فناوری میان دو اقتصاد بزرگ جهان را وارد مرحله جدیدی کرده است.
براساس اعلام وزارت بازرگانی چین، ۱۰ شرکت آمریکایی که بهزعم پکن با بخش نظامی ایالات متحده ارتباط دارند، در فهرست محدودیتهای صادراتی قرار گرفتهاند. در میان این شرکتها، تولیدکنندگان حوزه عناصر نادر خاکی و شرکتهای فعال در زنجیره تأمین دفاعی آمریکا حضور دارند.
واکنش پکن به فهرست سیاه پنتاگون
این اقدام پس از آن صورت گرفت که وزارت دفاع آمریکا فهرست شرکتهای چینی مرتبط با ارتش این کشور را بهروزرسانی کرد و نام چند شرکت بزرگ چینی را به آن افزود. پکن این اقدام واشنگتن را «رفتاری خصمانه» توصیف کرده و اعلام کرده است که محدودیتهای جدید برای حفاظت از امنیت ملی و منافع راهبردی چین اعمال شدهاند.
طبق مقررات جدید، هرگونه صادرات اقلام دارای کاربرد دوگانه (نظامی و غیرنظامی) به شرکتهای هدف ممنوع شده و صادرکنندگان چینی موظفاند ارسال محمولههای در حال انجام را نیز متوقف کنند. این اقدام نسبت به مقررات قبلی که تنها نیازمند دریافت مجوز صادرات بود، محدودیت بسیار شدیدتری محسوب میشود.
اهمیت عناصر نادر خاکی
عناصر نادر خاکی در تولید تجهیزات دفاعی، موتورهای پیشرفته، آهنرباهای دائمی، خودروهای برقی، سامانههای راداری، صنایع نیمههادی و تجهیزات انرژی پاک کاربرد گستردهای دارند. چین همچنان بزرگترین تولیدکننده و فرآوریکننده این مواد در جهان محسوب میشود و سهم بسیار بالایی از زنجیره جهانی تأمین را در اختیار دارد.
وابستگی صنایع دفاعی و فناوری آمریکا به زنجیره تأمین چین طی سالهای اخیر به یکی از نگرانیهای اصلی واشنگتن تبدیل شده و پنتاگون سرمایهگذاریهای گستردهای برای توسعه تولید داخلی این مواد آغاز کرده است.
پیامدهای بازار
تحلیلگران معتقدند تأثیر تجاری کوتاهمدت این تصمیم ممکن است محدود باشد، زیرا برخی از شرکتهای هدف فعالیت مستقیمی در چین ندارند. با این حال، این اقدام پیام روشنی درباره استفاده چین از برتری خود در بازار مواد معدنی راهبردی بهعنوان یک ابزار ژئوپلیتیکی ارسال میکند.
بازارهای جهانی در ماههای اخیر نسبت به هرگونه محدودیت در صادرات عناصر نادر خاکی حساس شدهاند، زیرا این مواد نقش حیاتی در صنایع دفاعی، خودروهای برقی، انرژیهای تجدیدپذیر و فناوریهای پیشرفته دارند.
جمعبندی
- چین صادرات عناصر نادر خاکی و کالاهای دومنظوره به ۱۰ شرکت آمریکایی مرتبط با بخش دفاعی را متوقف کرد.
- این اقدام در پاسخ به گسترش فهرست سیاه پنتاگون علیه شرکتهای چینی انجام شده است.
- محدودیتهای جدید نسبت به مقررات قبلی سختگیرانهتر بوده و عملاً صادرات به این شرکتها را ممنوع میکند.
- چین همچنان بازیگر مسلط زنجیره جهانی عناصر نادر خاکی محسوب میشود.
- این اقدام میتواند رقابت راهبردی واشنگتن و پکن در حوزه فناوری، دفاع و مواد معدنی حیاتی را تشدید کند.